KRUISBEELDEN VAN PIET VERDONK

Kruisbeelden en corpussen vormden een van de belangrijkste thema's van het oeuvre van Verdonk, zeker in de beginperiode. Er zijn maar liefst 113 kruisbeelden geregistreerd als zelfstandig object. Daarin zijn dus nog niet eens meegerekend de kruisbeelden en corpussen die deel uitmaakten van een groter geheel. Ook heeft hij waarschijnlijk in zijn periode bij Atelier Van Bokhoven en Jonkers nog een aantal kruisbeelden gemaakt, die echter op naam van zijn bazen werden afgeleverd.

Er zijn 25 Kruisbeelden getraceerd in groot formaat, zoals wegkruisen, missiekruisen en kerkkruisen. Ze zijn uitgevoerd in hout, natuursteen, brons of gips. De overige kruisbeelden zijn in zgn. "huiskamerformaat" en uitgevoerd in eiken, linde- of perenhout. De afmetingen van het corpus liggen meestal tussen 30 en 50 cm hoog en vaak is de signering te vinden op de achterzijde van het corpus. Van deze objecten is tot nu toe bijna de helft niet teruggevonden. Dat wordt met name veroorzaakt door het feit, dat ze veelal door familieleden aan kloosterlingen werden geschonken bij intrede in het klooster, professie, jubilea of vertrek naar de missie.

Zoals het gehele oeuvre van Piet Verdonk kenmerken de corpussen zich steeds door zijn aandacht voor juiste anatomische verhoudingen en zijn oog voor details. De stand van het hoofd, de lichaamshouding en de gelaatsuitdrukking drukken de ene keer diepervaren lijden uit en andere keren weer berusting en ingetogen aanvaarding. Daarbij ontbreekt soms de doornenkroon. Opvallende variaties zijn verder het wel of niet ontbreken van een voetensteun, spijkers door de handen of de polsen en plaatsing van de voeten naast of bovenop elkaar. Wellicht had een en ander te maken met de beleving of de voorkeuren van de opdrachtgever. Wat verder nog opvalt is dat Verdonk de breedte en dikte van het kruishout vaak afstemde op de sfeer die het corpus uitstraalde.

Hieronder wordt aandacht besteed aan enkele voor het oeuvre kenmerkende kruisbeelden. Met de in de fotoselectie opgenomen objecten is verder getracht een zo goed mogelijke dwarsdoorsnede van dit gedeelte van het oeuvre te presenteren.

 

 

 

Bronzen kruisbeeld Ruwenberg/Tilburg

0149kruisbeeldruwenbergbronsHet bronzen corpus is ca. 130 cm hoog en voorzien van een door Verdonk ontworpen marmeren achtergrond. Het was een geschenk van de familie van Frater J. Boumans bij zijn professie in 1938. Volgens het kasboek van 1938 was de prijs f. 350. Het werd geplaatst in het klooster Ruwenberg te Sint Michielsgestel.

Tijdens de oorlogsjaren werd om veiligheidsredenen het bronzen corpus tijdelijk vervangen door een gipsen exemplaar. Na het sluiten van de Ruwenberg werd het kruisbeeld overgebracht naar het klooster aan de Sonniusstraat in Den Bosch.

Het bevindt zich thans bij het Generalaat van de Fraters te Tilburg.

 

 

 

 

 

 

(naar boven

 

 

 

Kruisbeelden in groot formaat

0708kruisbeeldhoofdplaatVerdonk heeft in de loop der jaren een aantal grote Kerkkruisen en zgn. Missiekruisen vervaardigd.

Het hier afgebeelde bronsgeschilderde kruisbeeld dateert uit 1946 en was bestemd voor de kerk in Hoofdplaat. Het corpus is uitgevoerd in eikenhout en 1.60 m. hoog. Het kruis zelf meet 2.50 meter. Het kruisbeeld hangt thans in de Parochie van de Heilige Andreas te Oostburg.

In de fotoselectie zijn enkele andere kruisbeelden van een vergelijkbaar formaat opgenomen.

 

 

 

 

 

 

 (naar boven)

 

 

 

Kruisbeeld met symbolen evangelisten

05461ekruistbeeldVerdonk maakte dit zeer bijzondere kruisbeeld in 1927 als huwelijkscadeau voor zijn echtgenote. In eerste instantie was het corpus bevestigd op een eenvoudig kruishout. Later heeft Verdonk dit vervangen door het rijk bewerkte kruishout met stralenkrans en de symbolen van de evangelisten. Blijkens aantekeningen van Verdonk was het corpus geïnspireerd op een renaissance corpus, vermoedelijk uit de Notre Dame te Parijs.

Waarschijnlijk was dit de eerste keer dat Verdonk een corpus sneed zonder doornenkroon. Hoewel hij in 1927 nog verbonden was aan het atelier Van Bokhoven en Jonkers staat de vreedzame uitstraling van het corpus in schril contrast met de verwrongen en dramatische kenmerken van de kruisbeelden van dit atelier in die tijdsperiode.

 

 

 

 

 

 

(naar boven)

 

 

Kruisbeeld Catharijneconvent Utrecht

0537kruisbeeldjosEen voorbeeld van een van de vele kruisbeelden in "huiskamerformaat". Het corpus is van perenhout en 39 cm. hoog. Het was een cadeau van Verdonk bij het huwelijk van een van zijn zoons. Saillant detail: tijdens de huwelijksreceptie kwam Verdonk tot de ontdekking dat hij vergeten was het te signeren. Met een zakmes maakte hij dat ter plaatse nog even in orde.

Thans bevindt het kruisbeeld zich in de collectie van Museum Catharijneconvent te Utrecht. In de fotoselectie zijn enkele andere kruisbeelden van dit type afgebeeld.

 

 

 

 

 

 

 

(naar boven)

 

 

Kruisbeeld zonder doornenkroon.

0109kruisbeeldtheodulphuszwwNog een voorbeeld van een kruisbeeld in "huiskamerformaat", nu met een corpus zonder doornenkroon. Het brede, vierkanten kruishout geeft nog een extra accent aan de vredige uitstraling van het geheel. Het corpus is van perenhout en 38 cm. hoog. Het kruisbeeld is in bezit van een particulier.

Behalve voor particulieren waren veel van de kruisbeelden in dit formaat, zoals dit voorbeeld, bestemd voor kloosterlingen en missionarissen en werden door familieleden van de betrokkene geschonken, bijvoorbeeld bij kloosterjubilea.

 

 

 

 

 

 

 

 (naar boven)

 

 

 

Credenstafelkruis met kandelaars

0595credensleon186Verdonk heeft ook verschillende keren staande kruisbeelden vervaardigd. Voorbeeld daarvan is dit credenstafelkruis met kandelaars dat hij leverde aan de Leonarduskerk in Den Bosch. Volgens de vroegere koster van deze kerk betrof het een cadeau van een van de parochianen bij een bepaalde gebeurtenis.

De Leonarduskerk is inmiddels gesloopt. Ondanks intensieve naspeuringen is nog steeds onbekend waar het kruisbeeld is gebleven.

 

 

 

 

 

 

 

 

(naar boven

 

 

Fotoselectie

Achtereenvolgens zijn afgebeeld

  • Groot Kerkkruis, 1939, Hulsel
  • Kerkkruis, 1953, Heusden
  • Missiekruis, 1954, Sterksel
  • Missiekruis, 1957, Loon op Zand
  • Altaarkruis, 1960, Hausen Wied, BRD
  • Detail kruisbeeld, 1944, Lithoyen
  • Kruisbeeld, Tilburg
  • Kruisbeeld, 1953, Nuland
  • Kruisbeeld, 1960, Den Bosch

 

Klik op een foto om deze te vergroten. Klik daarna links of rechts op de foto om door de overige foto's te bladeren.

 

 

(naar boven)